reverse culture shock

Toen u verhuisde naar het buitenland wist u dat u zich moest voorbereiden op een cultuurschok. Sommigen van u zullen door de werkgever trainingen hiervoor aangeboden hebben gekregen, sommigen hebben misschien zelfs al taallessen gehad in Nederland. U wist dat het niet makkelijk zou worden, wonen en werken in een ander land. En u wist dat u omringt zou worden door andere expats, Nederlands of niet, die door dezelfde periode van cultuurschok heen waren gegaan en bij wie u terecht kon.

Maar wat kunt u verwachten als u terugkeert naar Nederland? Dat is toch gewoon terug naar huis? Bekend terrein, niets vreemds aan? Toch wel, want hoe u het ook bekijkt: u bent veranderd, uw gezinssituatie is misschien veranderd, en uw gezinsleden ook. Daarnaast is Nederland veranderd, op wat voor een manier u dat ook gaat merken, er zijn dingen anders.

In Amerikaanse sociologische onderzoeken geeft 64 % van de expats aan terugkeer naar hun thuisland moeilijker te hebben gevonden, dan een uitzending naar een ander land. Ruim 80 % van deze groep is getrouwd en 70 % van deze groep heeft ook kinderen (Storti, 2001; Pollock en Van Reken, 1999).

Wat kunt u verwachten als u teruggaat naar Nederland? Hoe kunt u zich hier zo goed mogelijk op voorbereiden? Hoe kunt u hiermee omgaan? Daarover gaat dit artikel. Want: ook terugkeer naar Nederland vraagt om een goede voorbereiding.

wat is een reverse culture shock?

Een reverse culture shock is een normale reactie op terugkomst naar het eigen land na een langdurig verblijf in het buitenland. Het komt voor bij expats, terugkerende emigranten maar ook bij studenten die in het buitenland hebben gestudeerd en jongeren die als backpacker lang hebben rondgereisd. Het is emotionele en psychologische fase van opnieuw aanpassen, vergelijkbaar met de fase van aanpassen bij aankomst in het gastland.

Ga ervan uit dat bijna iedereen die terugkeert na lang een verblijf in het buitenland last krijgt van deze reverse culture shock. Dus u waarschijnlijk ook. Een reverse culture shock bestaat uit de volgende fasen:

Fase 1 is de fase van het afstand nemen van het gastland

Deze fase begint al voor vertrek uit het gastland. U begint al na te denken over terugkeer en start met de voorbereidingen hiervoor. U begint zich te realiseren dat het tijd is om afscheid te nemen en, soms, begint u uw vrienden in het gastland nu al te missen.

In fase 2 is er sprake van een gevoel van euforie

U bent blij dat u terug gaat en deze gevoelens lijken op de gevoelens die u had toen u naar het buitenland verhuisde. U hebt zin om uw familie en vrienden weer te zien, en weer in uw vertrouwde winkels boodschappen te doen.

Deze fase eindigt meestal op het moment dat u merkt dat mensen in Nederland niet zo geïnteresseerd zijn in uw verhalen en belevenissen in uw gastland als u had gehoopt. Dit is wat de meeste terugkeerders vooral merken: er is uiteindelijk weinig interesse in hun verhalen. Verder merken veel mensen dat er weinig tijd voor hen wordt vrijgemaakt in het leven van vrienden, kennis en familie. Daar waar tijdens de korte vakantieperiodes mensen nog wel flink wilden schuiven in hun agenda’s om een afspraak te kunnen maken, blijkt dat nu niet meer mogelijk te zijn. U bent er toch volgend week ook nog wel? U zult weer echt een plaatsje moeten krijgen in de sociale structuur in Nederland.

En vergeet niet: na lange tijd misschien niet te hebben begrepen wat er allemaal om u heen gezegd werd gaat u nu terug naar een land waar u elke discussie, grap en opmerking weer kunt verstaan. Dit kan soms erg vermoeiend en frustrerend zijn. De ervaringen in fase 2 zijn meestal het begin van fase 3.

Fase 3: de fase van irritatie en mogelijk zelfs vijandige gevoelens ten aanzien van het thuisland

In deze fase kunnen gevoelens optreden van frustratie, boosheid, vervreemding, eenzaamheid, desoriëntatie en hulpeloosheid. U kunt snel geïrriteerd raken over anderen en over de Nederlandse cultuur en mensen. Depressieve gevoelens en u een vreemdeling voelen in Nederland horen er allemaal bij in deze fase.

Als u niet vastloopt in de één van de bovengenoemde fases, gaat u door naar fase 4.

Fase 4: de fase van het opnieuw aanpassen aan het thuisland

U gaat zich opnieuw thuis voelen, en laat de tijd die u in het buitenland heeft doorgebracht een mooie herinnering worden. U krijgt weer nieuwe gewoontes, of valt terug in oude gewoontes die bij Nederland horen. Maar de dingen zullen nooit meer worden zoals ze waren, want zowel u als Nederland zijn veranderd.

Bovenstaande fasen zijn natuurlijk geen wet van Meden en Perzen, het echter is wel gebleken dat veel terugkeerders op één of andere manier door vergelijkbare periodes gaan na terugkeer naar het thuisland. De beste manier om hiermee om te gaan is u bewust te zijn van wat u te wachten kan staan, en accepteren dat u mogelijk ook een reverse culture shock krijgt.

Hoe kunt u zich voorbereiden op re-integratie in Nederland?

Een paar tips om de overgang naar Nederland wat gemakkelijker te maken zijn snel gegeven. Deze lijst is overigens niet volledig want voor ouders met jonge kinderen gelden weer heel andere tips dan voor oudere kinderen, voor studenten, oudere echtparen en singles. Maar in zijn algemeenheid kan gezegd worden dat het verstandig is u te realiseren dat:

U in het buitenland een bijzondere positie had: iedereen zat in hetzelfde schuitje, en dat geeft een grote verbondenheid met de andere expats om u heen. In Nederland is het al snel: doe maar gewoon en pas je aan.
Sommigen in Nederland jaloers en niet geïnteresseerd zullen zijn. Vat dit niet op als een persoonlijke aanval maar begrijp dat de ander nooit zal kunnen, ook wil hij wel, begrijpen hoe het was om in het buitenland te wonen.
Zoek gelijkgestemden op in Nederland, leg contact met anderen die ook in het buitenland hebben gewoond. Vaak heeft u aan veel minder woorden genoeg om uit te leggen hoe u zich voelt.
Wees voorbereid op de reverse culture shock, dat maakt dat u in ieder geval zelf begrijpt wat er met u gebeurt. Daardoor hoeft niet teveel aan uzelf te twijfelen.
U hebt in het buitenland gewoond, dus ongetwijfeld heeft u een aantal persoonlijkheidseigenschappen die u daar goed van pas zijn gekomen: nieuwsgierigheid, flexibiliteit, inlevingsvermogen, geduld. Gebruik deze eigenschappen, u hebt ze ook bij terugkeer in Nederland hard nodig.

Terug naar Nederland is niet voor iedereen een vrije keus. Sommigen zouden liever in het buitenland zijn gebleven of naar een ander gastland zijn gegaan. Sommigen van u kijken reikhalzend uit naar het moment waarop ze weer voet op Nederlandse bodem zetten. Hoe dan ook, als u terugkeert naar Nederland helpt het u misschien om u bewust te zijn van de mogelijkheid van een reverse culture shock, bij uzelf of bij één van uw gezinsleden.

Ik wens u succes bij het opnieuw integreren in Nederland.

terug naar expats & emigranten